Titreşim spektrumu, konik helisel redüktörün içini açmadan okunabilen tek pencersidir. Dişli aşınması, yatak yorulması ve hizasızlık; her biri spektrumda kendi frekans imzasını bırakır. Analizin anahtarı, diş geçiş frekansının ve çevresindeki yan bantların doğru okunmasıdır.
Diş Geçiş Frekansının Hesaplanması
Dişli kavramasının ürettiği ana bileşen, diş geçiş frekansıdır. Değer; kavramadaki dişli üzerindeki diş sayısı ile o milin devrinin çarpımından elde edilir ve saniye başına GMF = z × n / 60 biçiminde yazılır. 23 dişli bir pinyon 1.450 d/dk döndüğünde geçiş frekansı 23 × 1.450 / 60 ≈ 556 Hz olur. Her kademe kendi geçiş frekansını üretir; çok kademeli gövdede spektrumda birden çok aile görülür.
Referans Spektrumun Kayıt Altına Alınması
Yeni devreye alınan gövdeden alınan ölçüm, tüm izlemenin sıfır noktasıdır. Referans spektrumda geçiş frekansı, düşük genlikli ve az sayıda harmonikle görünür; mil devri bileşenleri küçüktür. Bu referans; ölçüm noktası, ölçüm yönü, yük durumu ve devir bilgisiyle birlikte kaydedilir. Sonraki ölçümler aynı koşulda alınmadıkça karşılaştırma yanıltır.
Yan Bantların Aşınma Habercisi Olarak Okunması
Aşınan ya da hasarlanan bir diş, geçiş frekansını mil devriyle modüle eder. Spektrumda geçiş tepesinin iki yanında, mil devri aralığıyla dizilen yan bantlar belirir. Yan bant genliğinin büyümesi, ana tepenin büyümesinden önce gelen en erken uyarıdır. Bantların aralığı hangi milin, dolayısıyla hangi dişlinin sorunlu olduğunu söyler.
Ölçüm Ayarlarının Dişliye Göre Kurulması
Frekans üst sınırı, en yüksek geçiş frekansının en az 3,25 katına ayarlanır; bu pencere üç harmoniği ve yan bantları birlikte yakalar. Spektrum çözünürlüğü, mil devri aralıklı yan bantları ayırt edecek incelikte seçilir. Sensör, yatak yuvasına ve rijit bir yüzeye bağlanır; boyalı ve esnek sac yüzeyler ölçümü bozar. Ölçüm; sabit yükte, gövde kararlı sıcaklıktayken alınır.
Konik Kademenin Hizasızlık İmzası
Pinyon konumu kaymış bir ayna mahruti çifti, geçiş frekansının ikinci harmoniğini büyütür ve yan bant ailesini genişletir. Bu imza görüldüğünde spektrum, temas izi denetimiyle doğrulanır; iz ve şim düzeltmesi ayna mahruti ayarı adımlarıyla yapılır. Kaplin hizasızlığı ise mil devrinin iki katında ayrı bir tepe bırakır ve dişli imzasıyla karışmamalıdır.
Yatak Frekanslarının Dişli Ailesinden Ayrılması
Rulman arızası; bilezik geometrisinden türeyen, devrin tam katı olmayan frekanslar üretir. Bu bileşenler geçiş frekansı ailesine uymaz ve zarf analiziyle netleştirilir. Yatak frekansı büyürken demir yükselmiyorsa sorun dişte değil yataktadır; değişim planı keçe ve rulman bakımı kapsamındaki adımlarla kurulur.
Zaman Sinyalinin Spektrumla Birlikte Okunması
Kırık ya da çatlak diş, spektrumdan önce zaman sinyalinde görünür: her devirde bir kez tekrarlayan keskin bir darbe. Spektrum bu darbeyi geniş bir bant olarak dağıtır ve gözden kaçırabilir. Zaman kaydı, mil devri işaretiyle birlikte alındığında darbenin hangi dişe denk geldiği bile kestirilebilir. İki görünüm birbirinin yerine değil, birlikte kullanılır.
Gevşekliğin ve Rezonansın Dişli İmzasından Ayrılması
Ayak cıvatası gevşekliği, mil devrinin katlarında zengin bir harmonik dizisi üretir ve dişli ailesiyle karışabilir. Rezonans ise belirli bir devirde genliğin sıçrayıp devir değişince düşmesiyle kendini ele verir. Değişken devirli tahriklerde ölçüm, birkaç farklı devirde yinelenir. Yapısal kaynaklar elenmeden dişliye hüküm verilmez.
Ölçüm Noktalarının Gövde Üzerinde Sabitlenmesi
Her yatak bölgesine bir ölçüm noktası tanımlanır ve nokta, boyayla ya da yapışkan pabuçla sabitlenir. Giriş mili yatağı yüksek frekanslı, çıkış yatağı düşük frekanslı bileşenleri iyi iletir. Nokta değişirse eğilim kırılır ve tarihçe değerini yitirir. Ölçüm yönü de kayda eklenir; radyal ve eksenel okumalar farklı arıza ailelerine duyarlıdır.
Eğilim İzlemenin Alarm Sınırlarıyla Birleştirilmesi
Tek ölçüm, ancak ağır hasarı yakalar; değerli olan eğilimdir. Geçiş frekansı genliği, yan bant toplamı ve genel seviye; tarihe karşı çizilir. Referansın iki katına ulaşan yan bant enerjisi izleme sıklığını artırır, dört katı planlı duruş gerektirir. Sınır değerler gövde boyutuna göre üreticiyle birlikte kalibre edilir. Genel titreşim standartlarının makine sınıfı tablosu, başlangıç sınırı olarak kullanılabilir; dişli özelindeki karar yine eğilime dayanır.
Taşınabilir ve Çevrimiçi Ölçümün Görev Paylaşımı
Aylık taşınabilir ölçüm, eğilim izlemenin ekonomik omurgasıdır; rota, gövde başına birkaç dakika alır. Duruşu pahalı tahriklerde yatak noktalarına kalıcı sensör bağlanır ve veriler sürekli toplanır. Çevrimiçi sistemin alarmı, taşınabilir ölçümle doğrulanıp teşhise çevrilir; sensör arızası da bu doğrulamada elenir. İki yöntem, aynı ölçüm noktalarını ve aynı referansı paylaştığında tarihçe kesintisiz kalır.
Devir Bilgisinin Ölçüme Eklenmesi
Spektrumdaki her aile, devir üzerinden adreslenir; devir bilinmeden yan bant aralığı yorumlanamaz. Sürücülü tahriklerde ölçüm anındaki devir, sürücü ekranından ya da takometreyle kaydedilir. Değişken devirli hatlarda ölçüm, kararlı bir devirde alınır. Devir kaydı olmayan spektrum, arşivde değerini yitirir. Sabit devirli tahriklerde bile şebeke frekansındaki küçük kaymalar, uzun tarihçede hizasız karşılaştırmalara yol açabilir.
Yağ Analiziyle Çapraz Doğrulama
Spektrumdaki dişli imzası, yağdaki demir eğilimiyle çapraz okunur. İki gösterge birlikte yükseliyorsa aşınma kesinleşir ve duruş planı açılır; yalnız titreşim yükseliyorsa hizasızlık ve gevşeklik aranır. Yağ tarafındaki numune düzeni yağlama seçimi kapsamında anlatılmaktadır.
Alarm Sonrası Teşhis Adımlarının Sıralanması
Yan bant alarmı geldiğinde ilk adım ölçümün yinelenmesidir; tek sıçrama, yük değişiminden de gelebilir. Doğrulanan alarmda yağ numunesi alınır ve demir eğilimi okunur. Üçüncü adım, uygun duruşta temas izinin boyayla denetimidir. Bu sıra; yanlış alarmda gövdenin gereksiz açılmasını, gerçek hasarda ise geç kalınmasını önler.
İzleme Programının Tahrik Bütününe Bağlanması
Titreşim izleme; sıcaklık, yağ analizi ve görsel denetimle tek programda birleştiğinde redüktör arızası sürprizlikten çıkar. Program, kritikliği yüksek tahriklerde çevrimiçi sensörlerle sürekli hâle getirilir. Gövde seçiminin izlemeyle ilişkisi konik helisel redüktör seçimi çerçevesinde, tip ailesi konik helisel redüktör çerçevesinde bulunur.
Spektrum, dişlinin günlüğüdür: geçiş frekansı yükü, yan bantlar aşınmayı, yatak frekansları yorgunluğu yazar. Referansla başlayan ve eğilimle süren bir okuma, duruşu arızadan aylar önce takvime bağlar.
