Sonsuz vidalı redüktörün ömrü, yalnızca dişlisinden değil millerine bağlanan elemanlardan da belirlenir. Kaplin ve kasnak, aynı torku aktarır ama millere bambaşka yükler bindirir. Bağlantı kararı, hizalama disiplini ile rulman ömrü arasındaki dengeye göre verilir.
İki bağlantının temel farkı
Kaplin, motor milini giriş miline eksenel hizada birleştirir ve yalnızca tork aktarır. Kasnak ise torku bir kayış üzerinden taşır ve kayışın gerginliği mile radyal bir kuvvet bindirir. Kaplinli bağlantıda mil yükü küçük, hizalama gereği yüksektir. Kasnaklı bağlantıda ise hizalama esnektir ama mil sürekli yük altındadır. Seçim, bu iki bedel arasında yapılır.
Kaplin Bağlantısında Hizalama Gerekleri
İki mil ekseni, paralel ve açısal olarak hizalanmalıdır. Paralel kaçıklık, eksenlerin birbirine göre kaymasını; açısal kaçıklık, aralarındaki açıyı tanımlar. Kaçıklık, kaplinin elastik elemanında ve millerin yataklarında sürekli bir zorlanma yaratır. Ölçüm, komparatörle ya da lazer hizalama cihazıyla yapılır. Hizalama, tahrik çalışma sıcaklığına ulaştıktan sonra yinelenir.
Kaplin Elastik Elemanının Görevi
Kaplinin elastik parçası, küçük kaçıklıkları ve tork darbelerini soğurur. Eleman yaşlandıkça sertleşir ve soğurma yeteneğini yitirir. Parçalanan bir elemanın izleri, kaplinin çevresine toz olarak dökülür. Eleman, kaplin sökülmeden gözle denetlenebilir. Sertleşmiş bir eleman, darbeleri doğrudan dişliye iletir.
Kasnağın mile bindirdiği kuvvet
Kayış, torku sürtünmeyle aktarır ve bunun için gergin tutulmak zorundadır. Gerginlik, çekilen ve boşta kalan kolların kuvvetleriyle birlikte mile radyal bir yük bindirir. Bu yük, aktarılan torka ve kasnak çapına bağlıdır; küçük kasnak, aynı tork için daha büyük kuvvet gerektirir. Kuvvet, çıkış rulmanının ömrünü doğrudan tüketir. Katalog, mil için izin verilen radyal yükü uzaklıkla birlikte verir.
Kasnağın Mil Üzerindeki Konumu
Radyal kuvvetin yatağa etkisi, kasnağın mil üzerindeki konumuyla büyür. Mil ucuna doğru kayan bir kasnak, moment kolunu uzatır ve yatağı katlanarak zorlar. Kasnak, gövdeye olabildiğince yakın oturtulur. İzin verilen yük, katalogda milin belirli bir noktası için tanımlanır. Konum, bu tanıma göre denetlenir.
Kayış Gerginliğinin Çökme Yöntemiyle Ayarı
Gevşek bir kayış kayar, ısınır ve camlaşır. Aşırı gergin bir kayış ise mil yükünü gereksiz büyütür ve yatağı bitirir. Gerginlik, kayışın ortasından uygulanan kuvvete karşılık gelen çökme ölçülerek ayarlanır. Üretici, kayış tipi ve aks aralığı için çökme değerini verir. Yeni kayış, ilk çalışma saatlerinde uzar ve gerginlik yeniden ayarlanır.
Kasnak Kanallarının Hiza Denetimi
İki kasnağın kanalları aynı düzlemde olmalıdır. Kaçık kasnaklar, kayışın yanaklarını aşındırır ve kayışı kanaldan dışarı zorlar. Hiza, kasnak yüzeylerine dayanan bir mastar ya da lazerle denetlenir. V kayışlarında çoklu kanalların tümü aynı setten seçilir. Karışık setler, yükü eşit paylaşmaz.
Kaplinli bağlantıda mil yükü yanılgısı
Kaplin, radyal yük bindirmez varsayılır; bu varsayım yalnızca iyi hizalanmış bir kaplin için doğrudur. Kaçık bir kaplin, her devirde yön değiştiren bir kuvveti millere uygular. Bu kuvvet, kayış yükünden sinsidir çünkü görünmez. Titreşim ölçümü, kaçıklığı devir frekansındaki bileşenden yakalar. Kaplin, bakımsız bir eleman değildir.
Kayışın Sıkışmada Emniyet İşlevi
Kayışın kayabilmesi, ani sıkışmalarda tahriki koruyan bir emniyet işlevi görür. Kilitlenen bir yükte kayış kayar ve dişliye gelen darbe sınırlanır. Kaplinli bağlantıda bu pay yoktur; darbe doğrudan dişliye ulaşır. Darbeli yüklerde bu fark, bağlantı seçimini etkiler. Sıkışma riski olan tahriklerde kayış, bilinçli bir tercih olabilir.
Bağlantı Elemanının Söküm ve Takım Kuralları
Kasnak ve kaplin, mile çektirme ile sökülür ve takılırken darbe uygulanmaz. Çekiçle çakılan bir kasnak, rulmanın bileziklerine darbe iletir. Konik burçlu kasnaklar, burcun cıvatalarıyla kademeli sıkılır. Kama yuvası temiz ve çapaksız tutulur. Söküm izleri, bir sonraki bakımda konumu geri kurmayı kolaylaştırır.
Kayış Tipinin Uygulamaya Göre Seçimi
V kayış, kama etkisiyle yüksek tork aktarır ve en yaygın seçimdir. Dişli kayış kaymaz ama millere hizalama duyarlılığı getirir. Düz kayış, yüksek hızda sessiz çalışır ve büyük çap gerektirir. Tip seçimi; devir, tork ve aks aralığına göre üretici tablolarından yapılır. Kayış sayısı, aktarılacak gücün tek kayışın kapasitesine bölünmesiyle bulunur ve bir üst tam sayıya yuvarlanır.
Zincir Tahriki Seçeneğinin Sınırları
Zincir dişli bağlantı, kayışa göre daha küçük bir ön gerginlikle çalışır ve kaymaz. Zincir ise boşluklu bir elemandır ve yön değişimlerinde darbe üretir. Yağlama gerektirir ve tozlu ortamda aşınması hızlanır. Mile bindirdiği radyal yük, kayıştan küçük, kaplinden büyüktür. Zincir, orta yükte ve kaymanın istenmediği yerlerde ara bir çözümdür.
Devreye almada denetim sırası
Önce bağlantı elemanının mile oturması ve kama boşluğu denetlenir. Kasnaklı tahrikte hiza ve gerginlik, kaplinli tahrikte kaçıklık ölçülür. Tahrik yüksüz çalıştırılıp ses ve titreşim dinlenir. İlk çalışma haftasından sonra gerginlik ve cıvata torkları yeniden denetlenir. Değerler kayda geçirilir.
Isıl genleşmenin hizaya etkisi
Motor ve redüktör, çalışırken farklı sıcaklıklara ulaşır ve gövdeleri farklı miktarda genleşir. Soğukta titizlikle hizalanan bir kaplin, sıcakta kaçık çalışabilir. Üretici, sıcak çalışmadaki büyümeyi karşılamak için soğuk hizaya bilinçli bir ofset verilmesini önerir. Ofset değeri, gövde yüksekliğine ve sıcaklık farkına göre hesaplanır. Hizalama raporuna soğuk ve sıcak değerler birlikte yazılır. Rapor, bir sonraki bakımda başlangıç noktası olur.
Radyal Yük ile Rulman Ömrü Bağı
Çıkış rulmanının ömrü, taşıdığı radyal yükün küpüyle ters orantılı biçimde kısalır. Kasnak çapının büyütülmesi ve gerginliğin doğru ayarı, ömrü katlayarak uzatır. Yatak yenilenecekse çıkış mili rulman değişimi adımları uygulanır. Mil çevresindeki sızdırmazlık için keçe aşınması denetimleri de aynı bakımda yapılmalıdır. Bağlantı kararı, yatağın ömür hesabıyla birlikte verilir.
Bağlantı Seçiminde Karar Ölçütleri
Devir oranı kasnaklarla da kurulacaksa kayışlı bağlantı, ek bir kademe kazandırır. Hassas ve darbesiz aktarım isteniyorsa kaplin tercih edilir ve hizalamaya yatırım yapılır. Karar verilirken redüktör montaj tipleri düzeni ve sonsuz vidalı redüktör yapısı birlikte değerlendirilmelidir. Her iki bağlantıda da ölçüyle ayar, ömrün anahtarıdır.
Kaplin hizalama ister, kasnak ise rulman ömründen pay alır. Doğru çap, doğru gerginlik ve gövdeye yakın bir kasnak konumu, sonsuz vidalı redüktörün çıkış yatağını yıllarca korur.
