İki kondansatörlü motor (CSCR), monofaze motorların en yüksek performanslı tipidir. Hem bir kalkış hem bir çalışma kondansatörü taşıdığından, yüksek kalkış torkunu sessiz çalışmayla birleştirir.
İki kondansatörlü motorun yapısı
Bu motorda statordaki yardımcı sargıya iki kondansatör bağlanır. Kalkış anında iki kondansatör birlikte devrededir ve toplam kapasitans yüksek bir değere ulaşır. Motor hızlandığında merkezkaç anahtarı, yüksek değerli kalkış kondansatörünü devreden çıkarır ve yalnızca düşük değerli çalışma kondansatörü devrede kalır. Böylece motor, kalkışta yüksek torklu bir kalkış kondansatörlü motor gibi, sürekli çalışmada ise daimi kondansatörlü motorun dengeli çalışma karakteristiğini gösterir. İki kondansatörün görev paylaşımı, bu tipin temel çalışma mantığıdır.
Kalkış kondansatörünün rolü
Kalkış kondansatörü, motorun ilk hareketindeki yüksek torku sağlar. Yüksek değerli elektrolitik yapısıyla, yardımcı sargı akımını ideale yakın bir faz farkına taşır ve güçlü bir döner alan üretir. Bu güçlü alan, motorun tam yük torkunun iki katına varan bir kalkış torku vermesini sağlar. Kalkış kondansatörü yalnızca kalkış için gereklidir, bu yüzden motor hızlanınca merkezkaç anahtarıyla devreden çıkar. Devreden çıkması, sürekli çalışmaya uygun olmayan bu kondansatörü aşırı ısınmadan korur.
Çalışma kondansatörünün rolü
Çalışma kondansatörü, motor hızlandıktan sonra devrede kalan tek kondansatördür. Film yapıdadır ve sürekli gerilime dayanacak biçimde düşük değerli seçilir. Sürekli devrede kalarak yardımcı sargıyı çalışma boyunca aktif tutar ve döner alanı dengede tutar. Bu dengeli alan, motorun sessiz ve titreşimsiz çalışmasını, güç katsayısının düzelmesini ve verimin yükselmesini sağlar. Çalışma kondansatörü sayesinde iki kondansatörlü motor, sürekli çalışmada daimi kondansatörlü motorun tüm avantajlarını taşır.
CSCR motor tipinin performans karakteristiği
İki kondansatörlü motorun değeri, iki tipin üstünlüklerini tek gövdede toplamasından gelir. Kalkış kondansatörü yüksek kalkış torkunu, çalışma kondansatörü sessiz ve verimli sürekli çalışmayı verir. Bu birleşim, zor kalkan ama sonra sürekli ve sessiz çalışması gereken yüklerde ideal sonucu doğurur. Tek kondansatörlü tiplerde birinden ödün verilirken, bu yapıda her iki nitelik birlikte elde edilir. Karşılığında motor, iki kondansatör ve bir merkezkaç anahtarı taşıdığından daha karmaşık ve maliyetlidir.
Merkezkaç anahtarı ve güvenilirlik
İki kondansatörlü motor, kalkış kondansatörünü ayırmak için merkezkaç anahtarına ihtiyaç duyar. Bu anahtar, motorun anma hızının yaklaşık %75'inde açılarak kalkış kondansatörünü devreden çıkarır. Anahtarın kusursuz çalışması, kalkış kondansatörünün ömrü için belirleyicidir; açılmazsa kondansatör devrede kalır ve aşırı ısınarak bozulur. Bu yönüyle iki kondansatörlü motor, daimi kondansatörlü tipin merkezkaç anahtarsız güvenilirliğine sahip değildir. Anahtarın periyodik kontrolü, bu motorun bakımında öncelikli adımdır.
Kullanım alanları
İki kondansatörlü motor, hem zor kalkan hem sürekli çalışan yüklerde tercih edilir. Yüklü başlayan ve gün boyu çalışan kompresörler, büyük pompalar, ağır fanlar ve tek fazla beslenen tezgâhlar bu gruba girer. Bu yüklerin ortak yanı, yüksek kalkış torkuyla sürekli sessiz çalışmayı birlikte istemesidir. Tek kondansatörlü tiplerin bu iki ihtiyacı aynı anda karşılayamadığı yerlerde, iki kondansatörlü yapı devreye girer. Ek maliyeti, yüksek performans gerektiren bu uygulamalarda karşılığını bulur.
Maliyet ve karmaşıklık
İki kondansatörlü motorun performansı, daha karmaşık bir yapıyla gelir. Motor, iki ayrı kondansatör ve bir merkezkaç anahtarı taşır; bu, tek kondansatörlü tiplere göre daha fazla parça ve daha yüksek maliyet demektir. Ek parçaların her biri, olası bir bakım ve arıza noktasıdır. Kalkış kondansatörü, çalışma kondansatörü ve merkezkaç anahtarı ayrı ayrı iyi durumda tutulmalıdır. Bu maliyet ve karmaşıklık, yalnızca hem yüksek kalkış torku hem sessiz sürekli çalışma birlikte gerektiğinde haklı çıkar. İki niteliğin ikisi de aranmıyorsa, daha basit bir tip yeterli kalır.
Örnek bir uygulama
Sürekli çalışan büyük bir tek fazlı su pompası, iki kondansatörlü motorun tipik bir uygulamasıdır. Pompa dolu başladığında yüksek bir kalkış torku gerektirir ve bu torku kalkış kondansatörü sağlar. Motor hızlandıktan sonra pompa gün boyu sürekli döner ve bu aşamada çalışma kondansatörü sessiz, verimli çalışmayı üstlenir. Böylece pompa hem zorlu kalkışını hem uzun süreli sessiz çalışmasını tek motorla karşılar. Tek kondansatörlü bir tip, bu iki ihtiyaçtan yalnızca birini karşılayabildiğinden burada yetersiz kalır.
Bakım noktaları
İki kondansatörlü motorun bakımı, üç parçanın kontrolüne dayanır. Kalkış kondansatörünün kapasitansı bir ölçerle kontrol edilir ve değeri düşmüşse değiştirilir. Çalışma kondansatörünün gerilim dayanımı ve değeri, sürekli çalışmaya uygun tutulur. Merkezkaç anahtarının kontakları temizlenir ya da aşınmışsa yenilenir. Bu üç parçanın arızasız olması, motorun hem yüksek kalkış torkunu hem sessiz çalışmasını sürdürmesini sağlar.
Devreye alma kontrolü
İki kondansatörlü motorun ilk çalıştırılmasında birkaç kontrol yapılır. Kalkışta motorun hızla ve güçlü bir torkla kalkması, kalkış kondansatörünün ve yardımcı sargının sağlam olduğunu gösterir. Motor hızlandıktan sonra merkezkaç anahtarının kalkış kondansatörünü ayırdığı, sesin ve akımın oturmasıyla anlaşılır. Sürekli çalışmada motorun sessiz ve titreşimsiz dönmesi, çalışma kondansatörünün görevini yaptığını doğrular. Motorun çektiği akım, plaka değeriyle karşılaştırılarak aşırı bir tüketim olmadığı kontrol edilir. Bu ilk kontroller, iki kondansatörün ve merkezkaç anahtarının uyum içinde çalıştığını baştan teyit eder.
Doğru seçim
İki kondansatörlü motor, yüksek kalkış torku ile sessiz sürekli çalışmanın birlikte gerektiği yerde doğru seçimdir. Yalnızca kolay kalkan bir yükte bu tip gereğinden karmaşık kalır ve daimi kondansatörlü motor yeterlidir. Yalnızca kısa süreli zor kalkışta ise kalkış kondansatörlü motor daha basit bir çözümdür. Kondansatör değerleri ve merkezkaç anahtarı, motor gücüne uygun seçilir. Monofaze tipler arasındaki bu karar, monofaze elektrik motoru yaklaşımıyla yükün kalkış ve çalışma profiline göre verilir.
İki kondansatörlü motor, yüksek kalkış torkunu ve sessiz sürekli çalışmayı tek gövdede birleştirir. Kalkış ve çalışma kondansatörünün görev paylaşımı, bu tipi zorlu ve sürekli monofaze uygulamaların en yetenekli çözümü yapar. Kalkış kondansatörü, çalışma kondansatörü ve merkezkaç anahtarının ayrı ayrı iyi durumda tutulması, bu yeteneğin yıllar boyunca sürmesini güvence altına alır.
