Dahlander motorun klemens kutusunda altı uç yer alır ve iki hız, bu altı ucun iki farklı düzende beslenmesiyle elde edilir. Şema okunmadan yapılan her bağlantı; ya ters yönde dönen, ya tork üretemeyen ya da sigorta attıran bir motor bırakır. Altı ucun mantığı çözüldüğünde iki hızlı bağlantı, tek hızlı bir motorun yıldız-üçgen şemasından zor değildir.
Dahlander Bağlantısı — Hızlı Referans
| Devir oranı | 2:1 (örn. 1500 / 3000 dev/dk) |
|---|---|
| Düşük devir | Üçgen (Δ) — 1U-1V-1W beslenir |
| Yüksek devir | Çift yıldız (YY) — 2U-2V-2W beslenir, 1U-1V-1W köprülenir |
| Klemens | 6 uçlu: 1U/1V/1W + 2U/2V/2W |
| Sabit moment bağlantısı | Δ / YY |
| Değişken moment bağlantısı (fan, pompa) | Y / YY |
| Güvenlik kuralı | İki devir aynı anda enerjilenmez — elektriksel ve mekanik kilit zorunlu |
Kutup Değiştirmenin Tek Sargıyla Kurulması
Asenkron motorun devri, kutup sayısına bağlıdır; 50 Hz şebekede 4 kutuplu sargı 1.500 d/dk, 2 kutuplu sargı 3.000 d/dk senkron hız üretir. Dahlander sargısı, her faz kolunun ortasından uç çıkarılmış tek bir sargıdır. Uçların besleniş biçimi, akımın yarım bobinlerdeki yönünü değiştirir ve kutup sayısı 2:1 oranında değişir. İki ayrı sargı taşıyan çift devirli motorlardan ayrımı budur: Dahlander, aynı bakırı iki hız için kullanır.
Klemens Uçlarının IEC 60034-8 Düzeninde Adlandırılması
Altı uç; 1U, 1V, 1W ve 2U, 2V, 2W olarak işaretlenir. 1'li grup sargı kollarının dış uçlarını, 2'li grup orta uçları temsil eder. Uç işaretleri ve dönüş yönü ilişkisi IEC 60034-8'de tanımlanmıştır; etiketi silinmiş bir motorda uçlar, ohmmetreyle eşlenerek yeniden adlandırılır. Uç adlandırması doğrulanmadan şemaya geçilmez.
Düşük Hız Bağlantısının Kurulumu
Düşük hızda şebeke; 1U, 1V, 1W uçlarına bağlanır. 2'li uçlar boşta bırakılır ve sargı, üçgen düzeninde çalışır. Bu bağlantıda her faz kolunun tamamı seri hâldedir ve motor yüksek kutup sayısıyla, tipik kademede 4 kutupla döner. Boşta kalan uçların yalıtılmış olması, kutu içinde teması önlemenin ön koşuludur.
Yüksek Hız Bağlantısının Kurulumu
Yüksek hızda şebeke; 2U, 2V, 2W uçlarına taşınır ve 1U, 1V, 1W uçları bir köprüyle birbirine kısa devre edilir. Sargı bu düzende çift yıldıza dönüşür; her kol iki paralel yarımdan oluşur ve kutup sayısı yarıya iner. Motor, aynı şebekede iki katı hızla döner. Köprünün eksikliği ya da yanlış uçlara vurulması, en sık görülen saha hatasıdır.
Sabit Tork Düzeni: Üçgen/Çift Yıldız
Üçgenden çift yıldıza geçen bağlantı, iki hızda da yaklaşık aynı torku taşır; güç, hızla birlikte artar. Vinç, konveyör ve takım tezgâhı gibi yük momenti devirden bağımsız uygulamalar bu düzeni kullanır. Katalogda iki hız için iki ayrı güç ve iki ayrı akım yazılıdır; ikisi de etikette yer alır.
Değişken Tork Düzeni: Yıldız/Çift Yıldız
Fan ve santrifüj pompa yükünde moment, devrin karesiyle büyür. Bu yüklerde düşük hız bağlantısı yıldız kurulur ve motor küçük torkla yetinir. Yıldız/çift yıldız düzeni, aynı gövdeden daha ekonomik bir kademe çıkarır. Şema seçimi yük karakterine göre yapılır; iki düzenin klemens görünümü benzediği için etiketteki bağlantı tablosu esas alınır.
Etiketteki Çift Değerlerin Okunması
Dahlander etiketi; iki devir, iki güç, iki akım ve tek gerilim taşır. 1.450/2.900 d/dk ve 3/4 kW gibi bir yazım, düşük ve yüksek hızın değerlerini sırasıyla verir. Koruma ve kablo kesiti, iki akımdan büyüğüne göre seçilir; termik ayarı ise her hızın kendi akımına göre yapılır. Çift değerli etiket, tek değer okunarak geçilirse koruma zinciri baştan yanlış kurulur.
Şemadan Panoya: Kontaktör Grubunun Bağlanması
Elle köprü, yalnız sabit hızlı denemelerde kullanılır; işletmede geçiş kontaktörlerle yapılır. Düşük hız için bir, yüksek hız için iki kontaktör gerekir: biri şebekeyi 2'li uçlara verir, öteki 1'li uçları kısa devre eder. Üç kontaktörün kilitlemesi ve buton düzeni için Dahlander hız seçimi kontaktör devresi uygulanır. Kilitlemesiz kurulan geçiş, faz arası kısa devreyle sonuçlanır.
Dönüş Yönünün İki Hızda Korunması
Üçgen ve çift yıldız düzenlerinde faz sırası aynı kalırsa dönüş yönü de aynı kalır; şemaların çoğu bunun için 2'li uçlarda iki fazın yerini değiştirir. Saha bağlantısında bu çapraz atlanırsa motor, hız değişiminde yön değiştirir. Devreye almada iki hız da ayrı ayrı çalıştırılıp yön gözlenir. Yön denetimi, yük bağlanmadan yapılmalıdır.
Yıldız-Üçgen Yol Vermeyle Karıştırılmaması
Altı uçlu klemens, yıldız-üçgen motorla aynı görünür ve karışıklığın kaynağı budur. Yıldız-üçgende altı uç aynı sargının iki ucudur ve amaç kalkış akımını düşürmektir; Dahlander'da uçlar orta çıkışlıdır ve amaç hız değiştirmektir. Yıldız-üçgen şemasını Dahlander'a uygulayan bir bağlantı, motoru düşük torkta bırakır ya da sargıyı dengesiz yükler. Etiketteki çift devir değeri, iki yapıyı ayırt etmenin en hızlı yoludur.
Kalkış Kademesi Olarak Düşük Hızın Kullanımı
Büyük ataletli yüklerde motor önce düşük hızda başlatılıp sonra yüksek hıza alınabilir. Bu kademeli kalkış, doğrudan yol vermeye göre kalkış akımını ve mekanik darbeyi küçültür. Vinç ve santrifüj uygulamalarında yaygın olan bu yöntem, kumanda devresinde küçük bir zaman rölesiyle kurulur. Kademeli kalkış, Dahlander'ın hız değiştirme dışındaki ikinci görevi sayılır.
Şema Okuma Hatalarının Arıza Karşılığı
Köprüsüz çift yıldız, dönmeyen ya da homurdayan bir motor bırakır; belirtileri düşük hızda çalışmama arızası ile örtüşür. Yanlış uca vurulan köprü, sargı yarımlarını ters paralel bağlar ve yüksek hızda sigorta attıran tabloyu üretir. Klemens kutusundaki tipik yanlışlar, köprü bağlantı hataları içinde tek tek toplanmıştır.
Sargı Sağlamlığının Şema Üzerinden Denetimi
Altı uçlu yapı, sargı denetimini kolaylaştırır. Ohmmetreyle 1U-2U, 1V-2V ve 1W-2W dirençleri ölçülür; üç değer birbirine eşit olmalıdır. Uçlar arası dengesizlik, yarım bobinlerden birinde sorun olduğunu gösterir. Sargı düzeninin ayrıntısı çift hız sargı mantığı ekseninde açıklanmaktadır.
Devreye Alma Kontrol Listesi
Bağlantı bittiğinde sıra şu denetimlerden geçer: uç adları etiketle eşleşti mi, boşta uçlar yalıtıldı mı, köprü doğru grupta mı, iki hızda yön aynı mı, iki hızın akımları etiket değerinin içinde mi. Beş sorunun tamamı evetse şema doğru kurulmuştur. Motor ailesinin genel tanıtımına çift hızlı Dahlander motor kategorisinden ulaşılabilir; trifaze bağlantı temelleri için trifaze elektrik motoru anlatımı bütünleyicidir.
Dahlander şeması; altı uç, bir köprü ve iki kontaktör düzeninden ibarettir. Uç adları doğrulanıp köprü doğru gruba vurulduğunda iki hız, tek sargıdan güvenle alınır.
