Dahlander motorun iki hızı, iki ayrı sargıdan değil tek sargının iki farklı iç düzeninden gelir. Her faz kolunun ortasından çıkarılan uç, sargıyı iki yarıma böler; akımın bu yarımlardaki yönü değiştirildiğinde stator alanının kutup sayısı 2:1 oranında değişir. Bu bölüm, o iç düzenin fiziğini klemensteki karşılığıyla birlikte açar.
Çift Hız Sargısı — Hızlı Referans
| Sargı yapısı | Tek sargı, kutup değiştirmeli (PAM (kutup değiştirmeli sargı)) |
|---|---|
| Kutup oranı | 2:1 — 4/2 veya 8/4 kutup |
| 2:1 dışındaki oranlar | Ayrı sargılı çift devirli motor gerekir |
| Güç ve moment değerleri | Motor etiketinden okunur |
| Verim | Tek devirli eşdeğerine göre daha düşük |
| Tipik kullanım | Fan, pompa, konveyör, vinç |
Rotor Tarafının Değişmeden Kalması
Kutup değişimi yalnız stator sargısında yapılır; sincap kafesli rotor, her kutup sayısına kendiliğinden uyum sağlar. Kafes çubuklarının bu esnekliği, Dahlander yapısını bilezikli rotorlu motorlarda uygulanamaz kılar. Rotor tarafında ayar, fırça ya da ek devre bulunmaması; yapının bakım yükünü tek hızlı motor düzeyinde tutar.
Kutup Sayısı ile Devir Arasındaki Bağ
Asenkron motorun senkron devri; şebeke frekansı ve kutup çifti sayısıyla belirlenir, n = 60 × f / p bağıntısı bu ilişkiyi verir. 50 Hz şebekede 2 kutuplu alan 3.000 d/dk, 4 kutuplu alan 1.500 d/dk döner. Frekans sabitken devri değiştirmenin tek yolu kutup sayısını değiştirmektir. Dahlander sargısı bu değişimi, sargı uçlarını yeniden düzenleyerek yapar.
Yarım Bobinlerde Akım Yönünün Çevrilmesi
Her faz kolu, ortadan uç alınmış iki yarım bobinden oluşur. Seri beslemede iki yarımın akımı aynı yönde akar ve stator çevresinde geniş kutuplar kurulur. Orta uçtan beslenen paralel düzende yarımlardan birinin akım yönü tersine döner; alan deseni sıklaşır ve kutup sayısı yarıya iner. Hız değişiminin tamamı, bu yön çevirme işleminden ibarettir.
Ardışık Kutup Düzeninin Sargıya Kazandırdığı
Klasik sargıda her kutup için ayrı bobin grubu gerekir. Dahlander'ın ardışık kutup düzeninde bobin grupları yalnız bir kutupluğu kurar; ara kutuplar, akı yollarının kendisinden doğar. Bu düzen, aynı oluk sayısıyla iki kutup sayısının kurulmasına olanak tanır. Bedeli, sargı dağılımının iki hızdan birinde ideal olmamasıdır; verim ve güç katsayısı iki hızda farklılaşır.
2:1 Oranının Sargıdan Gelen Zorunluluğu
Orta uçlu tek sargı, kutup sayısını ancak ikiye katlayabilir ya da yarıya indirebilir. 1.500/3.000 ya da 750/1.500 d/dk kademeleri kurulabilirken 1.000/1.500 d/dk kurulamaz. Farklı oranlar, ayrı sargılı çift devirli motor gerektirir. Uygulamada oran kısıtı, Dahlander ile ayrı sargılı tip arasındaki temel seçim ölçütüdür; 2:1 dışına çıkan her gereksinim ayrı sargıya taşınır.
Üçgen/Çift Yıldız Düzeninin Tork Karakteri
Sabit tork düzeninde düşük hız üçgen, yüksek hız çift yıldız bağlanır. Çift yıldızda kollar paralel çalıştığından sargı, aynı akım yoğunluğuyla iki katı hızda yaklaşık aynı torku taşır. Güç, devirle birlikte artar ve etikette iki ayrı değer olarak görünür. Vinç ve konveyör yükleri bu karakteri kullanır.
Yıldız/Çift Yıldız Düzeninin Fan Yüküne Uyumu
Fan momenti devrin karesiyle büyüdüğünden, düşük hızda büyük tork gereksizdir. Yıldız/çift yıldız düzeni, düşük hızda torku bilerek küçültür ve sargıyı hafif yükler. Aynı gövdeden fan yükü için daha uygun bir kademe çıkar. Düzen seçimi, yükün tork eğrisine göre yapılır.
Sargı Yarımlarının Ohmmetreyle Doğrulanması
Altı uçlu klemens, sargı denetimine elverişlidir. 1U-2U, 1V-2V, 1W-2W çiftlerinin dirençleri ölçülür ve üçünün eşitliği aranır; kol içi yarımlar arasındaki fark, dönüşteki dengesizliği açığa çıkarır. Faz uçları arasında gövdeye kaçak, megohmmetreyle denetlenir. Ölçü sonuçları, sargı onarımından önceki teşhisin temelidir ve bobinaj servisine olduğu gibi iletilir.
Oluk Doluluk Oranının Tasarım Sınırları
Tek sargı iki düzene hizmet ettiğinden oluk doluluğu, tek hızlı eşdeğerine göre sıkı planlanır. Orta uç çıkışları ek iletken ve ek bağlantı payı gerektirir. Aynı gövde boyutunda Dahlander, tek hızlı motora göre bir miktar düşük güçte kalır. Katalogda aynı gövdenin tek hızlı ve Dahlander güçleri karşılaştırıldığında bu pay görülür.
Bobinaj Onarımında Düzenin Korunması
Sarım yenilemesinde orta uçların konumu, sarım sayıları ve grup bağlantıları birebir korunmalıdır. Tek hızlı sargı düzenine alışkın bir bobinajcı, orta uçları yanlış noktadan çıkarırsa motor iki hızdan birinde dengesiz çalışır. Söküm öncesi her grup fotoğraflanır ve sarım şeması çıkarılır. Onarım sonrası iki hızda ayrı ayrı akım dengesi ölçülür.
Sargı Isınmasının İki Hızdaki Farkı
Motorun soğutma fanı mile bağlıdır; düşük hızda soğutma havası azalır. Düşük hız kademesinde uzun süre tam yük taşıyan sargı, yüksek hızdakiyle aynı akımda bile sıcak çalışır. Termik koruma bu nedenle her hız için ayrı değerlendirilir; ayar ilkeleri Dahlander termik ayarı ölçütleriyle kurulur. Sıcaklık sınırı, sargı yalıtım sınıfının sınırıdır.
Sargı Düzeninin Klemensteki Karşılığı
İç düzenin sahadaki tek görünür yüzü, altı uç ve köprüdür. Uçların hangi düzende besleneceği Dahlander bağlantı şeması kurallarıyla belirlenir; kutu içindeki tipik yanlışlar köprü bağlantı hataları kapsamında toplanmıştır. Sargıyı tanıyan bir teknisyen, klemensteki arıza tablosunu iç düzene bağlayarak okur.
Gövde Boyutu ve Montaj Ölçülerinin Değişmezliği
Dahlander sargısı, standart IEC gövdelerine sarılır; eksen yüksekliği, flanş ve mil ölçüleri tek hızlı eşdeğeriyle aynıdır. Tek hızlı bir motorun yerine aynı gövde boyunda Dahlander takılabilir; değişen yalnız klemens bağlantısı ve pano düzenidir. Bu değişebilirlik, mevcut tesislerde hız kademesi eklemenin en kısa yoludur. Mil yükü limitleri gövde boyutuyla birlikte katalogdan doğrulanır.
İki Hız Arasında Geçiş Anının Sargıya Etkisi
Yüksek hızdan düşüğe geçişte rotor, yeni alan hızının üzerinde döner ve sargı kısa süre fren akımı taşır. Sık geçiş yapan uygulamalarda bu tekrarlı akım, sargı başlarını termik açma görmeden yorar. Geçiş sayısı fazlaysa zaman rölesi süresi uzatılır ve geçişler seyrekleştirilir. Sargı ömrü, saatten çok geçiş sayısıyla ölçülen uygulamalarda bu ayrıntı belirleyicidir.
Ayrı Sargılı Motorla Karşılaştırma
Ayrı sargılı çift devirli motor, her hız için bağımsız bir sargı taşır; oran serbesttir ama bakır iki kat harcanır ve gövde büyür. Dahlander, tek bakırla iki hız verir; küçük gövde ve düşük maliyet sunar, oranı 2:1 ile sınırlıdır. Seçim; istenen devir kademelerine, gövde boyutuna ve maliyete göre yapılır. Ailenin genel çerçevesine çift hızlı Dahlander motor kategorisinden ulaşılabilir.
Dahlander sargısı; orta uçlu kollar, yön çevrilen yarım bobinler ve ardışık kutup düzeninden kurulu ekonomik bir çözümdür. İç düzeni kavrayan göz, klemensteki altı ucu bir şifre gibi değil bir özet gibi okur.
