Elektromanyetik frenli bir motor, kutudan çıktığı gibi çalışmaya hazır sayılmaz. Fren torku, hava aralığı ve elle boşaltma kolunun serbest strokunun belirli bir sırayla ayarlanması gerekir.
Ayarlanabilir üç büyüklük
Yay baskılı bir frende birbirinden bağımsız üç ayar bulunur. Birincisi baskı yaylarının ön yükünü belirleyen fren torkudur. İkincisi bobin gövdesi ile hareketli disk arasındaki hava aralığıdır. Üçüncüsü ise elle boşaltma kolunun frene dokunmadan önce aldığı serbest yoldur. Üçü de aynı gövde üzerinde ayarlanır ama farklı elemanlarla düzenlenir.
Ayar sırası
Sıra bozulduğunda ayarlar birbirini geçersiz kılar. Önce fren torku, yay ön yükünü belirleyen ayar halkasıyla kurulur. Ardından hava aralığı, bobin gövdesini taşıyan içi boş cıvatalarla anma değerine indirilir. En sonda elle boşaltma kolunun serbest stroku düzenlenir. Fren torku sonradan değiştirilirse, kolun stroku yeniden ayarlanır.
Fren torkunun kurulması
Fren torku, baskı yaylarının ön yüküyle belirlenir. Ayar halkası kademeli döndürülür ve her diş, tork değerini üreticinin verdiği belirli bir miktar kaydırır. Katalog, anma tork değerini ve diş başına değişimi birlikte verir. Halka gevşetildikçe yay boyu uzar, ön yük azalır ve tork düşer. Ayar sonrası tork, mile bir moment kolu bağlanıp frenin kaymaya başladığı değer okunarak doğrulanır.
Hava aralığının ayarlanması
Hava aralığı, frenin açılma yeteneğini belirleyen boyuttur. Balata aşındıkça bu aralık büyür ve bobinin manyetik çekimi diski geri çekmekte zorlanır. Ölçüm, sentil çakısıyla bobin cıvatalarının yanından üç ayrı noktadan alınır. Ayarın ayrıntısı için frenli motorda hava aralığı ayarı çerçevesine bakılabilir. Anma değerinin altına inen bir aralık da arızadır, çünkü disk balataya tam oturmaz.
Elle boşaltma kolunun stroku
Kol çekildiğinde önce boşluğu alır, sonra yayları geri iterek freni açar. Bu boşluğa serbest strok denir ve kolun kazara frene dokunmasını engeller. Strok çok kısaysa titreşim kolu oynatıp freni sürekli yarı açık tutabilir. Çok uzunsa kol sonuna kadar çekildiğinde fren açılmaz. Fren torku değiştirildiğinde yay boyu değiştiğinden strok da yeniden düzenlenir.
Ayar öncesi güvenlik
Ayar, motorun ve fren bobininin enerjisi kesilip pano üzerinde kilitlendikten sonra yapılır. Askıda duran bir yük varsa, fren açılmadan önce mekanik olarak desteklenir. Fren gövdesi bakımdan hemen sonra sıcak olabilir; soğuması beklenir. Elle boşaltma kolunun kilitli konumda bırakılmadığı doğrulanır. Enerji kilidini takan kişi, kaldıran kişiyle aynı olmalıdır.
Ayarın doğrulanması
Ayar tamamlandığında fren birkaç kez enerjilendirilip serbest bıraktığı doğrulanır. Motor yüksüz çalıştırılır ve fren bölgesinden sürtünme sesi gelmediği dinlenir. Boşta çekilen akım ölçülüp katalog değeriyle karşılaştırılır; yüksek akım frenin sürüklendiğini gösterir. Fren torku, yükün tutulduğu bir denemeyle sınanır. Ölçülen değerler bakım kaydına yazılır.
Fren torkunun referansı
Genel sanayi tahriklerinde fren torku, motorun anma torkuyla karşılaştırılır ve yaklaşık iki katı dolayında seçilir. Kaldırma düzeneklerinde ise referans değişir; ölçüt, askıdaki yükün fren miline yansıttığı momenttir. İki referansın karıştırılması freni sistematik olarak küçük seçtirir. Kaldırmaya özgü gerekler, vinç freninde güvenlik katsayısı kapsamında örneklerle anlatılmaktadır.
Alıştırma dönemi
Yeni takılan bir balata, tam sürtünme katsayısına ilk kapanışlarda ulaşır. Bu dönemde ölçülen fren torku, katalog değerinin bir miktar altında kalabilir. Alıştırma tamamlanmadan yapılan bir tork ölçümü yanıltıcı sonuç verir. Kaldırma tahriklerinde yük denemesi, alıştırma bittikten sonra yinelenir. Alıştırma süresi kapanış sayısıyla ölçülür.
Ayar aralığının belirlenmesi
Ayarın ne sıklıkla yineleneceği, saatteki fren kapanış sayısına ve tutulan yükün momentine bağlıdır. Sık duran bir vinçte hava aralığı birkaç ayda üst sınıra ulaşabilir. Nadiren duran bir konveyörde aynı süre bir yılı aşar. İlk aylarda aralık ölçülüp büyüme hızı kaydedilir. Bakım aralığı bu eğilime göre belirlenir.
Kapanış sayacının tutulması
Frenin ömrünü belirleyen büyüklük, çalışma saati değil kapanış sayısıdır. Kumanda devresine eklenen bir sayaç, her fren kapanışını kaydeder. Sayaç değeri, hava aralığı ölçümleriyle birlikte kayda geçirilir. İki veri birleştiğinde kapanış başına aşınma miktarı hesaplanır. Bu değer bilindiğinde balata değişimi tarih yerine sayıyla planlanır.
Ayarın sınırı ve balata değişimi
Balata kalınlığı alt sınıra indiğinde ayar yerine değişim yapılır. Aşınmış bir balatayı cıvatayla telafi etmek aralığı kapatır ama tutma yüzeyini geri getirmez. Değişim sırasında disk, kama yuvası ve mil ucu temizlenir. Yeni balatanın yüzeyi yağdan arındırılır. Değişimin ayrıntısı konusundaki ayrıntılar frenli motorda balata değişimi çerçevesinde toplanmıştır.
Ayarların besleme devresiyle bağı
Frenin açılma ve kapanma süresi, yalnızca mekanik ayarlarla belirlenmez. Bobinin nasıl beslendiği ve akımın hangi tarafta kesildiği süreyi doğrudan değiştirir. Doğru akım tarafında kesilen bir bobin, alternatif akım tarafında kesilene göre hızlı kapanır. Besleme düzeni için fren bobini bağlantısı ve gerilimi çerçevesindeki adımlar izlenebilir.
Fren gövdesinin ortam koşulları
Toz, balata yüzeyinde aşındırıcı bir üçüncü cisim olarak etki eder ve aşınmayı hızlandırır. Nem, duruş sonrasında disk yüzeyinde ince bir pas tabakası bırakır. Tozlu ve nemli ortamlarda frene ek koruma kapağı takılır. Kapak, fren bölgesinin havalanmasını tümüyle engellemeyecek biçimde seçilir. Sıkışan ısı, balatanın sürtünme katsayısını düşürüp fren torkunu azaltır.
Frenli motorda derinleşmek için
Frenin her bir alt konusu kendi ölçütleriyle çalışır. Fren bobini bağlantısı ve gerilimi, doğrultucu ile bobin gerilimini açıklar. Doğru akım freni ile alternatif akım freni farkı, iki tipin davranışını karşılaştırır. Fren balatası aşınmasının teşhisi, aşınmanın belirtilerini ele alır. Balata değişimi, değişim prosedürünı anlatır.
Frenin açmama ve ısınma arızası, en sık görülen sorunu çözer. Vinç freninde güvenlik katsayısı, kaldırmadaki tork gereğini açıklar. Frenli motorda emniyet devresi, kumandanın kurulmasını ele alır. Frekans invertörüyle fren gecikme ayarı ise sürücülü tahriklerde zamanlamayı anlatır. Frenin genel yapısı konusunda frenli elektrik motoru yazısı ayrıntılı bilgi verir.
Elektromanyetik frende üç ayar birbirine bağlıdır ve sırası bozulduğunda biri diğerini geçersiz kılar. Tork, aralık ve serbest strok sırasıyla kurulup ölçümle doğrulandığında fren, tasarlandığı güvenlik işlevini yerine getirir.
