Gıda ve ambalaj hattında tahrik grubu, yalnızca yükü sürmekle kalmaz; her vardiya sonunda yıkanır. Yüksek basınçlı sıcak su, deterjan ve dezenfektan, motorun gövdesini ve redüktörün keçesini standart bir tesisten ağır zorlar.
Yıkanabilir gövde tasarımı
Gıda hattı motorunun gövdesi, kir tutacak girinti barındırmayacak biçimde tasarlanır. Standart motorlardaki soğutma kanatçıkları, aralarında ürün artığı biriktirdiği için kaldırılır. Gövde pürüzsüz ve yuvarlak hatlıdır, dışarıda cıvata başı ve pul bırakılmaz. Yüzeyler eğimli yapılarak yıkama suyunun akıp gitmesi sağlanır. Kanatçıksız gövde ısıyı daha zor attığından motor bir üst boyutta seçilebilir.
Malzeme seçimi
Yıkama kimyasalları, boyalı döküm gövdeleri zamanla aşındırır. Doğrudan ürün bölgesine yakın tahriklerde paslanmaz çelik gövde tercih edilir. Ara bölgelerde, gıdaya uygun iki bileşenli epoksi boyayla kaplanmış döküm gövde de kullanılır. Boya kabardığında altında bakteri barınabileceği için yüzey bütünlüğü düzenli denetlenir. Conta ve keçe malzemeleri de kullanılan dezenfektana dayanacak biçimde seçilir.
Koruma sınıfı ve IP69K
Koruma sınıfı IP kodu ile tanımlanır ve motorlar için IEC 60034-5 standardında açıklanır. Standart tesislerde IP55 ya da IP65 yeterliyken, yıkanan hatlarda IP69K sınıfı istenir. Bu sınıf, yaklaşık yüz bar basınçta ve seksen santigrat derecede, yakın mesafeden gelen su jetine dayanımı tanımlar. IP69K ifadesindeki K harfi, genel IP kodunu tanımlayan IEC 60529 standardında yer almaz. Bu sınıf, kökeni Alman standardına dayanan ISO 20653 standardında tanımlıdır.
Gıda sınıfı yağlama
Tahrik grubundaki redüktörün yağı, kazara ürüne temas etme olasılığına karşı seçilir. Gıda ile rastlantısal teması kabul edilen yağlar H1 sınıfında değerlendirilir. Bu yağlar, kokusuz ve tatsız baz yağlardan üretilir ve zehirli katkı taşımaz. H1 sınıfı bir yağ, standart bir endüstriyel yağın yerine doğrudan konulamaz; gövde boşaltılıp temizlenir. Yağın performansı ve değişim aralığı, kullanılan baz yağa göre yeniden belirlenir.
Keçe ve nefes alma
Yıkanan bir redüktörde havalandırma tapası, en zayıf giriş noktasıdır. Sıcak gövde yıkama suyuyla ani soğuduğunda içeride basınç düşer ve dışarıdan su emilir. Bu yüzden yıkanan hatlarda tapa yerine kapalı bir basınç dengeleme düzeneği kullanılır. Mil keçesi, çift dudaklı ve kimyasala dayanıklı bir malzemeden seçilir. Keçe bölgesine bir koruyucu bilezik eklenmesi, jetin doğrudan dudak üzerine gelmesini engeller.
Motorlu redüktör grubu
Ambalaj hatlarında tahrik, çoğunlukla motorla birleşik bir redüktör grubudur. Bütünleşik yapı, kaplin ve ara kaideyi ortadan kaldırarak temizlenecek yüzeyi azaltır. Konveyör tahriklerinde helisel ya da konik helisel redüktör kullanılır. Grubun boyutlandırılması endüstriyel redüktör yaklaşımıyla, yük karakterinin çarpana dönüşmesi ise servis faktörü belirleme yöntemiyle yapılır.
Yükün karakteri
Ambalaj hattı konveyörleri sabit tork yüküdür ve tork ihtiyacı devirden bağımsızdır. Ürün akışına göre sık kalkıp durabilir; her kalkış sargıyı ısıtan bir akım darbesidir. Dolum ve kapaklama gibi konumlandırmalı kademeler, denetimli duruş gerektirir. Bu kademelerde frenli motor ya da invertörün denetimli duruş işlevi kullanılır. Frenli motorun yapısı, frenli elektrik motoru kapsamında örneklerle anlatılmaktadır.
Devir denetimi ve hat senkronu
Ambalaj hattındaki kademeler birbirine bağlı hızlarda çalışır. Frekans invertörü, her tahrikin devrini hat hızına göre ölçekler. Ürün birikmesi ya da boşluk oluşması, hat hızının kademeler arasında düzeltilmesiyle giderilir. İnvertörün panosu, yıkama bölgesinin dışında konumlandırılır. Motor tarafında ise takviyeli sargı yalıtımı tercih edilir.
Termal şok ve sıcaklık farkı
Çalışan bir tahrik grubunun gövdesi ortam sıcaklığının üzerindedir. Yıkama suyu bu sıcak gövdeye çarptığında gövde ani soğur ve içerideki hava büzülür. Oluşan iç basınç düşüşü, keçeden ve tapadan içeri su çeker. Bu yüzden yıkama, tahrik grubu bir süre soğuduktan sonra yapılır. Soğuma süresi, hattın temizlik prosedürüna yazılı olarak eklenir.
Paslanmaz gövdenin ısıl davranışı
Paslanmaz çelik, dökme demire göre ısıyı daha yavaş iletir. Kanatçıksız ve paslanmaz bir gövde, aynı gücü atarken daha yüksek yüzey sıcaklığına ulaşır. Bu davranış, motorun bir üst gövde boyutundan seçilmesini gerektirebilir. Yüzey sıcaklığının yükselmesi, ürüne yakın bölgelerde ayrıca değerlendirilir. Sargı sıcaklığı, termistörle doğrudan izlenir.
Yıkama sonrası kontrol
Yıkamadan hemen sonra motor gövdesinde su birikintisi kalmamalıdır. Gövde yüzeyindeki boya kabarcıkları ve keçe bölgesindeki nem izleri kaydedilir. Redüktörün yağ seviyesi düzenli okunur; yükselen bir seviye gövdeye su girdiğini gösterir. Yağın süt renginde bulanıklaşması, su karıştığının açık belirtisidir. Bu belirti görüldüğünde yağ değiştirilir ve keçe denetlenir.
Ürüne yakınlık bölgeleri
Gıda tesislerinde ekipman, ürüne olan yakınlığına göre bölgelere ayrılır. Doğrudan ürüne temas eden bölgede paslanmaz gövde ve H1 sınıfı yağ zorunludur. Sıçrama bölgesinde yıkanabilir gövde yeterli kalır. Üründen uzak bölgede ise standart endüstriyel tahrik kullanılabilir. Tahrik seçimi, hattın bu bölge haritasına göre kademelendirilir.
Bakım ve hijyen kaydı
Gıda tesislerinde bakım kaydı, hijyen kaydının bir parçasıdır. Kullanılan yağın H1 sınıfı belgesi, tesis dosyasında saklanır. Yağ değişim tarihleri, gövde yüzeyi denetimleri ve keçe değişimleri kayda geçirilir. Motor değiştirilirken aynı koruma sınıfının korunduğu doğrulanır. Kayıt, denetimlerde de dayanak oluşturur.
Soğuk hava deposu tahrikleri
Donmuş ürün depolarında tahrik grubu, sıfırın altındaki sıcaklıklarda çalışır. Redüktör yağı soğukta koyulaşır ve kalkışta yüksek bir karıştırma direnci doğurur. Bu koşulda düşük viskozite sınıfında ya da geniş sıcaklık aralıklı sentetik bir yağ seçilir. Motorun kalkış torku da soğuk yağın direncini yenecek biçimde belirlenir. Duruş sırasında gövde ısıtıcısı, yoğuşmayı ve buzlanmayı engeller.
Gıda Hattı Tahrikinde Karar Ölçütleri
Gıda hattı tahrikinde seçim, yıkama rejimiyle başlar. Koruma sınıfı jetin basıncına ve sıcaklığına göre belirlenir, gövde malzemesi kimyasala göre seçilir. Redüktörün yağı H1 sınıfından, keçesi kimyasala dayanıklı bir malzemeden seçilir. Yük karakteri ve kalkış sayısı motorun gücünü belirler. Sektörel çerçeve uygulamaya göre motor seçimi yaklaşımıyla kurulur.
Gıda ve ambalaj hattında tahrik grubunu belirleyen, taşıdığı yük kadar her gün maruz kaldığı yıkamadır. Pürüzsüz bir gövde, doğru koruma sınıfı ve H1 sınıfı yağ, hem hijyeni hem tahrik ömrünü birlikte korur.
