Duman tahliye fanı seçiminde en sık karıştırılan iki sınıf F300 ve F400'dür. Aradaki fark yalnızca yüz derecelik bir sıcaklık değil; deney süresi, motorun yapısı, kablolama ve maliyet birlikte değişir.
Sınıf gösteriminin okunması
Sınıf, sıcaklığı ve süreyi birlikte bildirir. F harfinin ardındaki sayı deney sıcaklığını santigrat derece olarak verir. Süre, sınıf adına eklenerek yazılır ve gösterim F400/120 biçimini alır. Yalnızca sıcaklığın yazılması, sürenin bilinmediği anlamına gelir. Şartname, sınıfı süresiyle birlikte istemelidir.
F300 sınıfının tanımı
F300 sınıfı, üç yüz santigrat derece deney sıcaklığını tanımlar ve yaygın süre değeri altmış dakikadır. Bu sınıf, tahliye süresinin görece kısa olduğu yapılarda kullanılır. Kaçış yolları kısa, kat sayısı sınırlı ve itfaiye müdahalesi hızlı ise altmış dakika yeterli sayılabilir. Sınıf, yangın raporunda gerekçelendirilir. Gerekçe, tahliye süresinin hesabına ve itfaiye müdahale süresine dayanır.
F400 sınıfının tanımı
F400 sınıfı, dört yüz santigrat derece deney sıcaklığını tanımlar. Aynı sıcaklık için farklı süre varyantları bulunur; bu yüzden sınıf F400/120 gibi süresiyle birlikte yazılır. Yüksek yapılar, yeraltı otoparkları ve tüneller bu sınıfı gerektirir. Uzayan tahliye süresi, fanın daha uzun süre çalışmasını zorunlu kılar.
Motorun yapısındaki fark
Yüksek sıcaklık sınıfı, motorun sargı emprenyesini ve iç bağlantı kablolarını doğrudan etkiler. Reçine, deney sıcaklığında yumuşamayacak ve gaz çıkarmayacak biçimde seçilir. Klemens kutusundaki yalıtkanlar, seramik ya da yüksek sıcaklığa dayanıklı malzemelerden üretilir. Rulman gresi ise deney sıcaklığında akıcılaşıp yataktan kaçmamalıdır. Bu üç kalem, sınıf yükseldikçe değişir.
Motorun akış içindeki konumu
F300 sınıfındaki kimi fanlarda motor doğrudan sıcak akışın içinde bırakılabilir. Sınıf yükseldiğinde motorun akış dışına alınması yaygınlaşır. Akış dışındaki bir motor, mili bir ara kanaldan geçirerek çarkı sürer. Bu yerleşim motoru serin tutar ama fan gövdesini büyütür ve maliyeti yükseltir. Konum kararı, deney raporunda tanımlanan düzene bağlıdır.
Kanal sıcaklığının belirlenmesi
Sınıf, kanaldaki ortalama gaz sıcaklığına göre değil en elverişsiz noktadaki sıcaklığa göre seçilir. Yangın yükü yüksek bir hacimde gaz sıcaklığı yerel olarak yükselir. Fanın konumu, sıcak gazın doğrudan çarpmayacağı bir noktaya alınır. Yangın raporu, bu noktadaki sıcaklığı hesapla belirler. Ortalamaya göre yapılan bir seçim, sınıfı fiilen düşürür.
Deneyin süresi ve zorluğu
Deney, fanın bütünüyle bir fırına bağlanmasıyla yapılır. Sıcaklık yükseltilir ve fan, belirlenen süre boyunca kesintisiz çalıştırılır. Süre uzadıkça yatak gresinin bozulması, keçenin sertleşmesi ve sargı yalıtımının yaşlanması belirginleşir. F400 sınıfındaki bir fanın deneyi bu nedenle F300'e göre daha zorlayıcıdır. Deneyin kurgusu, yüksek sıcaklık dayanım deneyi çerçevesinde örneklerle anlatılmaktadır.
Kablolamanın değişmesi
Motorun sıcaklık sınıfı yükseldiğinde besleme kablosunun devre bütünlüğü süresi de yeniden değerlendirilir. Kablonun alev altında ne kadar süre iletmeyi sürdüreceği, kendi deney süresiyle bildirilir. Bu süre, fanın çalışması beklenen süreyle uyumlu seçilir. Kablo, ayrı bir güzergâhtan çekilir ve mekanik olarak korunur. Seçim ölçütleri konusundaki ayrıntılar güç kablosu seçimi çerçevesinde toplanmıştır.
Yalıtım sınıfıyla karıştırılmaması
Motorun sargı yalıtım sınıfı, harfle gösterilir ve sürekli çalışmadaki azami sargı sıcaklığını tanımlar. Duman tahliye sınıfı ise yangın koşulundaki kısa süreli dayanımı bildirir. F sınıfı yalıtımlı bir motor, F300 sınıfı bir fan anlamına gelmez. İki gösterim, harflerinin benzerliği yüzünden sık karıştırılır. Etikette ikisi ayrı satırlarda yer alır.
Maliyet ve yerleşim
Sınıf yükseldikçe motor, gövde ve kablonun maliyeti birlikte artar. Motorun akış dışına alınması, fanın kapladığı hacmi büyütür. Baca şaftı ve makine hacmi bu büyümeye göre planlanır. Sınıfı gereğinden yüksek seçmek, projeyi hem pahalılaştırır hem yerleşimi zorlaştırır. Gereğinden düşük seçmek ise yangın senaryosunu karşılamaz.
Yataklamanın değişmesi
Sınıf yükseldiğinde rulman gresi ve keçe malzemesi de yeniden seçilir. Standart bir gres, dört yüz santigrat derecede akıcılaşıp yataktan kaçar. Keçenin elastomeri sertleşir ve sızdırmazlık bozulur. Rulman boşluk sınıfı, ısıl genleşmeyi karşılayacak biçimde büyütülür. Ayrıntısı için rulman ve keçe seçimi kapsamındaki adımlar izlenebilir.
Seçimin dayanağı
Sınıf, motorun dayanabileceği en yüksek değere göre değil binanın yangın senaryosuna göre seçilir. Tahliye süresi, itfaiye müdahale süresi ve yapının kullanım biçimi bu senaryoyu belirler. Yangın raporu, gereken sıcaklık ve süreyi birlikte tanımlar. Fan, bu iki değeri karşılayan sınıftan seçilir. Sınıfın standarda bağlanma biçimi konusunda duman tahliye fan motoru standartları yazısı ayrıntılı bilgi verir.
Şaft ve keçe bölgesi
Motorun akış dışına alındığı düzenlerde mil, sıcak hacimden dışarı çıkar. Milin geçtiği delikte bir keçe ya da labirent düzeni bulunur. Bu bölge, sıcak gazın motora ulaştığı tek yoldur. Keçenin sertleşmesi, sıcak gazın yatak bölgesine sızmasına yol açar. Düzenin ayrıntısı, rulman ve keçe seçimi kapsamında ayrıntılarıyla işlenmiştir.
Sınıfın belgelenmesi
Fanın sınıfı, üretici beyanıyla değil deney raporuyla kanıtlanır. Rapor, fanın tipini, sıcaklık sınıfını ve deneyde kullanılan motorun tipini birlikte tanımlar. Motor değiştirildiğinde belgenin geçerliliği sorgulanır. Aynı gövde ölçüsündeki standart bir motor, sınıfı karşılamaz. Belge ve rapor, tesisin yangın dosyasında saklanır.
Çift hızlı tahriklerde sınıf
Aynı fan hem günlük havalandırmayı hem yangın tahliyesini üstleniyorsa, çoğunlukla çift hızlı bir motor kullanılır. Sıcaklık sınıfı, yangın konumundaki yüksek devirde geçerlidir. Deney, bu devirde ve bu yükte yapılır. Düşük devirdeki günlük çalışma, sınıfın kapsamı dışındadır. Devir seçiminin kumandası için frekans invertörüyle hız denetimi çerçevesine bakılabilir.
Sınıf düşürme yanılgısı
F400 sınıfındaki bir fanın F300 gereken bir yere konulması güvenli, tersi değildir. Bunun aksine yüksek sınıf, fanın normal havalandırmadaki verimini yükseltmez. Sınıf yalnızca yangın koşulundaki dayanımı tanımlar. Fanın günlük havalandırmadaki verimi, ayrı bir ekotasarım düzenlemesiyle sınırlanır. Günlük çalışmadaki debi ve basınç, ayrı bir seçim işidir. İki ölçüt birbirinin yerine geçmez.
F300 ile F400 arasındaki fark, yüz derecelik bir sayı değil; sargı emprenyesinden yatak gresine, motorun yerleşiminden kablo sınıfına uzanan bir tasarım zinciridir. Sınıf, süresiyle birlikte yazılır ve yangın raporuna dayandırılır.
