Yangın fanının motoru ne kadar dayanıklı olursa olsun, beslemesi kesilirse durur. Bu yüzden güç kablosu, yangın sistemi ekipmanının bir parçası olarak seçilir.
Devre bütünlüğü kavramı
Yangına dayanıklı kablo, alevin altında belirli bir süre boyunca akım iletmeyi sürdürür. Bu özellik devre bütünlüğü olarak adlandırılır ve kablonun kendi deneyiyle belgelenir. Devre bütünlüğü deneyi, kablonun alevle ve kimi deneylerde mekanik darbeyle birlikte sınandığı bir düzenekte yapılır. Sonuç, kablonun kaç dakika iletmeyi sürdürdüğünü bildirir. Bu süre, motorun sıcaklık sınıfından bağımsız bir büyüklüktür.
Alev yayılımından farkı
Bir kablonun alev yayılımına dayanması, devre bütünlüğünü koruduğu anlamına gelmez. Alev yayılımı deneyi, kablonun yangını taşımadığını gösterir. Devre bütünlüğü deneyi ise akımın kesilmediğini gösterir. Şartnamede yalnızca alev yayılımı istenen bir kablo, alevin altında kısa devre olup fanı durdurabilir. İki özellik ayrı ayrı istenmelidir.
Sürenin fanla uyumlanması
Kablonun devre bütünlüğü süresi, fanın çalışması beklenen süreyle uyumlu seçilir. Yüz yirmi dakika çalışması beklenen bir fanın kablosu, bu süreyi karşılayan bir sınıftan seçilir. Kablonun sınıfı, dakika cinsinden bir süre ile birlikte bildirilir. Süre, kablonun geçtiği tüm güzergâh boyunca geçerlidir. En zayıf halka, güzergâhın bir bölümünde kullanılan farklı bir kablodur.
Askı ve taşıyıcı sistemi
Kablonun devre bütünlüğü, onu taşıyan sistemin ayakta kalmasına bağlıdır. Plastik kelepçeler yangında erir ve kablo yere düşer. Askı elemanları çelikten seçilir ve kablonun süresi kadar dayanacak biçimde boyutlandırılır. Kablo kanalları da aynı ölçüte göre seçilir. Askı aralığı, kablonun ağırlığına göre belirlenir. Duvar ve döşeme geçişlerindeki yangın durdurucu dolgular da kablonun süresine uygun seçilir.
Halojen içermeyen kılıf
Kaçış yollarından geçen kablolarda, yandığında yoğun duman ve zehirli gaz çıkarmayan kılıflar tercih edilir. Bu kılıflar halojen içermez ve düşük duman üretir. Amaç, kaçış yolunun görüş mesafesini korumaktır. Devre bütünlüğü ile düşük duman özelliği ayrı deneylerle belgelenir. İki özellik aynı kabloda birlikte istenebilir.
Güzergâh ve mekanik koruma
Kablo, yangın yükünün düşük olduğu bir güzergâhtan çekilir. Başka bir tesisatla aynı kanalda taşınması, komşu kablonun yanmasıyla mekanik zarar doğurur. Kablo, çelik kanal ya da boru içinde korunur. Askı elemanları, kablonun kendisiyle aynı süre boyunca ayakta kalacak biçimde seçilir. Yanan bir plastik kelepçe, kabloyu düşürüp devreyi keser.
Kesit ve gerilim düşümü
Kesit, motorun anma akımına ve kablo boyuna göre hesaplanır. Uzun bir kabloda gerilim düşümü, motorun uçlarındaki gerilimi anma değerinin altına indirir. Düşen gerilim, motorun aynı gücü daha yüksek akımla çekmesine yol açar. Motorun torku ise gerilimin karesiyle azalır. Kalkış anındaki düşüm, ayrıca denetlenir.
Sıcaklığın kablo kapasitesine etkisi
Kablonun taşıyabileceği akım, çevresindeki sıcaklığa bağlıdır. Sıcak bir baca şaftında ya da sıcak gazın geçtiği bir kanal yanında kablo, katalog akımının altında yüklenir. Bu düşürme katsayısı, kablo katalogunda verilir. Aynı katsayı, kabloların bir arada demet hâlinde çekilmesi durumunda da uygulanır. Kesit hesabı bu iki düşürmeyi birlikte kapsar.
Ekranlı kablo ve girişim
Frekans invertörüyle sürülen bir fanın motor kablosu, komşu hatlara girişim indükler. Fanın çalıştığını bildiren geri besleme sinyali bu girişimden etkilenebilir. Sinyal kablosu ekranlı seçilir ve ekran tek noktadan topraklanır. İki uçtan topraklanan bir ekranda toprak döngüsü akımı dolaşır. Güç ve sinyal kabloları ayrı kanallardan çekilir.
Bağlantı noktaları
Devre bütünlüğü, yalnızca kablonun kendisiyle değil bağlantı noktalarıyla da korunur. Klemens kutusundaki bağlantı elemanları, motorun sıcaklık sınıfına uygun yalıtkanlardan seçilir. Kablo rakoru ve kutu contası da aynı sıcaklığa dayanmalıdır. Buat ve ek kutuları, yangına dayanıklı tipten seçilir. Ekleme sayısı en aza indirilir. Zorunlu eklerin konumu, bakım sırasında erişilebilecek noktalara alınır.
Kablonun mekanik dayanımı
Devre bütünlüğü deneylerinin bir bölümünde kabloya, alevin yanında mekanik darbe de uygulanır. Amaç, yangında düşen bir tavan parçasının kabloyu koparmayacağını göstermek değildir; kablonun darbe altında da iletmeyi sürdürdüğünü sınamaktır. Su püskürtmeli varyantlar da bulunur. Şartname, hangi deney koşulunun istendiğini açıkça yazmalıdır. Yalnızca süre yazmak, koşulu belirsiz bırakır.
Beslemenin kaynağı
Motorun beslemesi, yangın anında kesilmeyen bir kaynaktan alınır. Ana kesici, yangın konumunda fanın hattını kesmeyecek biçimde planlanır. Jeneratörlü tesislerde fan hattı, jeneratörün beslediği öncelikli kollara bağlanır. Faz sırası, jeneratör devreye girdiğinde değişebilir. Fanın dönüş yönü bu nedenle jeneratör denemesinde de doğrulanır.
Kesitin kalkışa göre denetimi
Kablo kesiti, yalnızca sürekli akıma göre değil kalkış akımına göre de denetlenir. Doğrudan yol vermede akım anma değerinin altı ile sekiz katına çıkar. Bu akım, kablo boyunca geçici ama büyük bir gerilim düşümü yaratır. Düşen gerilim, motorun torkunu karesel oranda azaltır. Yüksek ataletli fan çarklarında bu düşüm, kalkışı uzatıp sargıyı ısıtır.
İnvertörlü tahriklerde kablolama
Günlük havalandırmada fan bir frekans invertörüyle sürülüyorsa, yangın konumunda invertör devre dışı bırakılır. Baypas kontaktörü, motoru doğrudan şebekeye bağlar. Baypas hattının kablosu da yangına dayanıklı seçilir. İnvertör çıkışındaki kablo bu zincirin dışında kalır. Baypas düzeninin ayrıntısı konusunda frekans invertörüyle hız denetimi yazısı ayrıntılı bilgi verir.
Kumanda ve izleme hatları
Güç kablosu kadar, kumanda ve geri besleme hatları da yangın süresince ayakta kalmalıdır. Fanın döndüğünü bildiren kontak, yangın algılama sistemine bu hat üzerinden ulaşır. Kumanda kablosu da devre bütünlüğü belgelenmiş bir tipten seçilir. Sinyal hatlarının ekranı, girişimi azaltmak için tek noktadan topraklanır. Hatların güzergâhı güç kablosuyla birlikte planlanır.
Yangın Kablosu Seçiminde Kontrol Listesi
Kablo, devre bütünlüğü süresi fanın çalışma süresini karşılayacak biçimde seçilir. Güzergâh ayrılır, askılar dayanıklı seçilir ve kesit gerilim düşümüne göre hesaplanır. Bağlantı elemanları motorun sıcaklık sınıfına uyar. Standardın bütünü, duman tahliye fan motoru standartları kapsamında ayrıntılarıyla işlenmiştir.
Yangın fanında en zayıf halka çoğunlukla motor değil, beslemedir. Devre bütünlüğü belgelenmiş bir kablo, ayrılmış bir güzergâh ve dayanıklı askılar olmadan hiçbir sıcaklık sınıfı anlam taşımaz.
